Dure woorden en complexe zinnen? Daar doe je niemand meer een plezier mee

Als mensen tijdens een gesprek ineens woorden als ‘voorts’ en ‘derhalve’ gaan gebruiken, kijk je waarschijnlijk even vreemd op. Toch worden deze woorden in de schrijftaal nog regelmatig gebruikt en dat pakt niet altijd goed uit. Veel lezers haken namelijk af als teksten te veel complexe woorden of lange zinnen bevatten.

Steeds meer bedrijven en overheidsinstellingen laten hun teksten dan ook op B1-niveau – zeg maar in jip-en-janneketaal – schrijven (hieronder een overzicht van de taalniveaus). Deze teksten bevatten korte, actieve zinnen, veelvoorkomende woorden en duidelijke tussenkopjes. Uit onderzoek blijkt dat de meeste Nederlanders dit soort teksten kunnen begrijpen.

Het belang van duidelijke taal

De roep om duidelijk taalgebruik is niet nieuw. Ruim 20 jaar geleden stond dit thema al op de agenda, zo bewijst de SIRE-campagne Durf duidelijke taal te vragen uit 1998. Toen werd langzamerhand al duidelijk dat het niet zo handig is om over de hoofden van mensen heen te praten. Men begon in te zien dat ook mensen die geen (hoge) opleiding hadden genoten, recht hadden op goede en duidelijke informatie.

Inmiddels is er gelukkig een hoop veranderd. Bij de overheid, in het onderwijs en in de medische sector ziet men inmiddels wel het belang in van begrijpelijk taalgebruik. Zo schrijven de redacties van Rijksoverheid.nl en Belastingdienst.nl al hun teksten op B1-niveau en zet Stichting Kijksluiter zich in om bijsluiters bij geneesmiddelen begrijpelijker te maken. De stichting heeft inmiddels een bibliotheek samengesteld van ruim 6000 animatievideo’s, waarin informatie uit diverse bijsluiters in begrijpelijke spreektaal wordt uitgelegd.

Het is een misvatting dat simpel taalgebruik alleen geschikt is voor lager opgeleiden.

Niet iedereen is trouwens even enthousiast over deze ontwikkeling. Sommige tekstschrijvers vrezen dat ze ineens op een heel kinderachtige manier moeten communiceren, waardoor een deel van hun lezerspubliek juist zal afhaken. Het blijkt echter dat ook hoger opgeleiden en professionals het fijn vinden om teksten op B1-niveau te lezen. Het is dus een misvatting dat simpel taalgebruik alleen geschikt is voor lager opgeleiden.

Een dichtgetimmerd verhaal in simpele woorden

Hoewel veel bedrijven en overheidsinstanties inmiddels begrijpelijke taal gebruiken, lijkt de juridische wereld nog een beetje achter te lopen. Wie weleens een hypotheekacte of een vonnis van een rechtbank heeft gelezen, weet vast hoe moeilijk het is om hier wijs uit te worden. Waar komt de opvatting toch vandaan dat juridische teksten niet in eenvoudige taal geschreven kunnen worden?

Voor een deel is dit te verklaren door het feit dat een juridische tekst geen ruimte mag bieden voor meerdere interpretaties. Haarscherp formuleren is in de juridische wereld dus noodzakelijk. Daarom kun je niet zomaar elke juridische vakterm vervangen door een eenvoudiger synoniem. Als je zou besluiten het taalgebruik minder complex te maken, zou je het risico kunnen lopen dat je afbreuk doet aan de boodschap van de tekst. Tenminste, zo denken veel juristen erover.

Het is echter wel degelijk mogelijk om de leesbaarheid van juridische teksten te vergroten. Om te beginnen kan de zinsbouw vereenvoudigd worden. Het moet mogelijk zijn om af en toe eens een punt te zetten en een nieuwe zin te beginnen. Daarnaast kunnen veel functiewoorden als ‘mits’ en ‘derhalve’ best worden vervangen door minder complexe synoniemen.

In plaats van een ingewikkeld juridisch document, was er gekozen voor een korte, heldere brief. En wat bleek? ‘Binnen twee weken was er 18 miljoen euro aan achterstallige belastinginkomsten opgehaald.


Uiteraard zal het tijd en geld kosten om de leesbaarheid van juridische teksten te verbeteren, maar er valt ook veel te winnen voor bedrijven en instellingen. Neem bijvoorbeeld de aanmaningsbrief die de Belgische fiscus twee jaar geleden stuurde naar wanbetalers. In plaats van een ingewikkeld juridisch document, was er gekozen voor een korte, heldere brief. En wat bleek? Binnen twee weken was er 18 miljoen euro aan achterstallige belastinginkomsten opgehaald.

Of wat te denken van de heldere (en grappige) algemene voorwaarden van Coolblue of de nieuwe hypotheekoffertes van ASR, die geschreven zijn in ‘gewone mensentaal’. De simpele schrijfstijl doet hier niets af aan de voorwaarden zelf. Die zijn nog steeds glashelder. Daarnaast onderscheiden deze bedrijven zich van hun concurrenten door te schrijven vanuit de belevingswereld van de klant. Dat levert uiteindelijk alleen maar voordeel op.